woensdag 28 augustus 2013

er valt nog veel te leren

Enige tijd geleden schreef ik een blog met de titel: "wat valt er nog te leren..."  Zoals je uit de titel van deze blog kunt zien is mijn conclusie dat er nog veel te leren valt.
Leren is leuk, leren is fun, dat zie je al bij hele kleine kinderen. Als een kindje geleerd heeft te lopen dan verschijnt er een big smile op het gezichtje en die gaat voorlopig niet weg. Het kindje geniet van wat het geleerd heeft. 

Dat zouden wij ook moeten doen: weer genieten van leren.

Leren is ook "zich iets eigen maken" en dat heeft te maken met eigenaarschap. Als je geen eigenaarschap voelt over hetgeen je leert (of moet leren) dan beklijft het niet, dan ben je het geleerde zo weer vergeten en heeft de hele les, cursus of leergang geen nut gehad. Dit zie je vaak op scholen en dan niet alleen bij de leerlingen of studenten maar ook bij de leraren. Zij moeten bijscholen, trainen, conferenties bezoeken en noem maar op, dit kost ontzettend veel (onderwijs) geld en tijd. Echter uit onderzoek blijkt dat deze bijscholingen en conferenties weinig tot niets bijdragen aan de onderwijspraktijk. Waar ligt dat nu aan? Mijns inziens omdat de leraren geen eigenaarschap voelen over hetgeen ze daar zouden moeten leren, hierdoor maken ze zich de geboden stof niet "eigen" en kunnen ze deze daardoor ook niet delen (Iets wat niet van jezelf is deel je niet!!).
Voor mijn promotie heb ik onderzoek gedaan naar het fenomeen dat in docententeams vaak innovaties niet "landen", er worden plannen gemaakt maar die worden vaak niet uitgevoerd of maar half en men begint alweer aan andere plannen. Hierdoor is het onderwijs "innovatiemoe" geworden. In mijn proefschrift ga ik hier dieper op in. 

Hoe kun je nu bewerkstelligen dat je wél eigenaarschap voelt over hetgeen je leert of wil leren. 
Dat begint bij de informatie die je krijgt. Je moet deze informatie op een goede manier aangeboden krijgen en hierover feedback kunnen vragen aan de aanbieder (zoals "bedoel je dit?" of "Oh, dat staat er"). Dit noem je datafeedback. Aan de hand van deze feedback ga je de informatie zelf interpreteren en hieruit consequenties trekken. Dan ontstaat er betrokkenheid bij die informatie en die data en dan kun je gaan leren als individu, als team, als collega's als leraren en leerlingen. Met andere woorden je gaat professionaliseren en hierdoor vinden er gaandeweg ook innovaties plaats. Bij leren gaat het altijd om iets nieuws. (iets dat je al kent of weet hoef je niet meer te leren). 

Figuur 1: samenhang tussen de verschillende processen die een rol spelen
 bij innoveren en de rol van informatie daarbij.


Professionaliseren
Professionaliseren is niets anders dan samen of collectief  leren (Verbiest, 2002, 2004), je professionaliseert nooit alleen, altijd in teamverband. Daarbij is collectief leren noodzakelijk om gewenste onderwijsvernieuwingen te kunnen realiseren (Teurlings & Uerz, 2009). Door Castelijns, Koster en Vermeulen (2009) wordt collectief leren gedefinieerd als gezamenlijke processen die leiden tot gezamenlijke opbrengsten. Dit als onderscheid met individuele leerprocessen die leiden tot individuele opbrengsten. Door collectief te leren ontwikkelt een team verbondenheid.

Collectief leren
Er zijn meerdere leercycli, zoals de bekende PDCA cyclus, maar om collectief te leren is de collectieve leercyclus van Castelijns et al. (2009) een goed  voorbeeld van een model om zo'n proces vorm te geven. Dit model bestaat uit de volgende zes stappen (zie figuur 2).

  1. Ambitie ontwikkelen
  2. Informatie verzamelen
  3. Informatie interpreteren
  4. Consequenties verbinden
  5. Actie uitvoeren
  6. Product en proces evalueren
Het team begint doorgaans met het formuleren van een of meerdere ambities. In stap 2 worden informatie aangeboden of gedeeld over het onderwerp uit de ambitie.. Door middel van discussie wordt in stap 3 deze informatie geïnterpreteerd (betekenis verlenen, eigenaarschap). Hierna worden er consequenties verbonden aan die interpretaties door het maken van stappenplannen en het bevorderen van de uitvoering daarvan door het benoemen van een tijdpad en het verdelen van de taken. Stap 4 uit de cyclus is het uitvoeren van de plannen (acties). Het proces en product moeten worden geëvalueerd (stap 5) en leiden tot het formuleren van nieuwe ambities (stap 6).
De interventies zijn gericht op het doorlopen van de hele cyclus, immers pas als de cirkel volledig doorlopen is, heeft er daadwerkelijk verandering in de praktijk plaatsgevonden en kan er van die veranderingsprocessen worden geleerd. Of een interventie al dan niet is geslaagd, wordt afgemeten aan de mate waarin de stappen van de cyclus daadwerkelijk zijn afgerond en een nieuwe cyclus begint.
De cyclus uit figuur 2  is een poging om collectief leren systematisch in gang te zetten. Door de cyclus te doorlopen ontwikkelt het team een collectief proces van verandering en professionalisering.


Figuur 2. Integrale methodiek voor collectief leren in organisaties (Castelijns, Koster & Vermeulen, 2009)


Indien U meer wilt weten over deze methodiek of eens een training met uw team wilt doorlopen om écht samen te leren en eigenaarschap te voelen over de innovaties van uw school, neem gerust contact met me op via info@cc-onderwijs.nl of via mijn website cc-onderwijs.nl

Bronnen
Castelijns, J., Koster, B., & Vermeulen, M. (2009). Vitaliteit in processen van collectief leren, samen kennis creëren in basisscholen en lerarenopleidingen. Antwerpen: Garant. 
Goes-Daniëls, M. (2011). Competent gemonitord. Van constructie van een CGO-monitor tot co-creatie binnen het middelbaar beroepsonderwijs in Nederland. Dissertatie. Heerlen: Open Universiteit.
Teurlings, C. & Uerz, D. (2009). Professionalisering van roc-docenten: zoeken naar verbinding. Tilburg: IVA.
Verbiest, E. (2002). Collectief leren in schoolorganisaties. Tilburg: Fontys Hogescholen.
Verbiest, E. (2004). Samen wijs. Bouwstenen voor professionele leergemeenschappen in scholen. Apeldoorn: Garant.